anno.nl  |  tijdsbeelden.nl  |  ohwatbenjemooi.nl  |  tweedewereldoorlog.nl  |  lesvanhetjaar.nl

Het onbestuurbare rijk

Karel V was heerser over een groot rijk, waar 'de zon nooit onderging'. Het was zó groot, dat het in feite onbestuurbaar was. Ook de situatie in de Nederlanden gaf Karel hoofdbrekens.

     

Portret van Karel V (1500-58), keizer van het Heilige Roomse Rijk, Jan Cornelisz Vermeyen, 1525 tot 1560, coll. Rijksmuseum Amsterdam
Portret van Keizer Karel V.
Hij bezat 'meer kronen dan zijn arme hoofd kon dragen', verzuchtte Karel V eens. Door een slimme huwelijkspolitiek van zijn vader, Philips de Schone van de Habsburg-familie, werd de in Gent geboren Karel de baas over een enorm rijk. Op zijn zesde volgde hij zijn vroeg overleden vader op; in 1515 was hij oud genoeg om het bestuur van de Nederlanden op zich te nemen. Een jaar later was hij koning van Spanje en de daarbij behorende gebieden in Amerika. En in 1519 werd hij ook nog eens tot keizer van het Heilige Roomse Rijk (de Duitse landen) gekozen.

Het enorme Habsburg-rijk dat zo ontstond, was eigenlijk niet goed bestuurbaar. Karel V voerde vele oorlogen om zijn grondgebied te beschermen, vooral tegen de Fransen en de Turken. Als keizer en overtuigd katholiek voelde hij zich bovendien verplicht het protestantisme in zijn rijk uit te roeien, met wetten én met geweld. Tevergeefs: onder zijn ogen groeide de christelijke reformatiebeweging als kool. Vooral in de Duitse gebieden was dit een probleem, maar ook de Nederlanden werden door het protestantisme aangestoken.

In de Nederlanden bracht Karel meer eenheid in bestuur, rechtspraak en financiën. Toch was lang niet iedereen tevreden. Oud, ziek en teleurgesteld deed Karel V in 1555 afstand van de troon. Zijn opvolger Filips II ging zó enthousiast verder met zijn vaders hervormingen dat er in 1568 een opstand uitbrak.