Troelstra's vergissing
Aan het eind van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) hing in Europa de dreiging van revolutie in de lucht. De socialistische voorman Pieter Jelles Troelstra dacht dat ook de Nederlandse arbeider klaar was voor een opstand tegen het gezag. Er kwam niemand opdagen.
 |
| Pieter Jelles Troelstra kondigt het Algemeen Kiesrecht af van een bordes in Den Haag, 1917. |
Voor veel landen was het einde van de Eerste Wereldoorlog het begin van een geweldige chaos. Rusland beleefde in 1917 de Oktoberrevolutie die de communisten aan de macht bracht; in Duitsland leek na de verloren oorlog hetzelfde te gaan gebeuren. Veel arbeiders hadden de hel van de loopgravenoorlog ondervonden. Toen ze weer thuis waren wachtten economische ellende en een bijzonder ernstige griepepidemie. Overal hing het woord revolutie in de lucht.
Ook in Nederland heerste onrust. Ondanks de Nederlandse neutraliteit tijdens de oorlog, had het land schade opgelopen. De economie was achteruit gegaan, jonge mannen waren onder luid gemopper vier jaar gemobiliseerd geweest. Socialisten hadden daarom vrij baan om hun argumenten aan de man te brengen. Waren oorlog en economische tegenslag niet typische kenmerken van het kapitalistische systeem? Waren de arbeiders niet de hele oorlog lang door de heersende klasse uitgebuit? Voor de socialist Pieter Jelles Troelstra was in oktober 1918 in elk geval de boot aan: tijdens een bijeenkomst riep hij dat de heersende klasse had afgedaan, net als het koningshuis. De revolutie die in Duitsland was begonnen, zou zeker niet voor het Nederlandse Zevenaar halt houden. Zijn waarschuwing had een averechts effect. Met een massale demonstratie op het Malieveld in Den Haag betuigde Nederland steun aan koningin en vaderland. De revolutie zou er nooit komen, zag toen ook Troelstra in. Hij sprak later tegen dat hij ooit tot revolutie had opgeroepen, maar gaf wel toe dat hij een verkeerde inschatting van de onrust in Nederland had gemaakt, die als 'Troelstra's vergissing' de geschiedenis in ging.
|
|
| Prinses Juliana staat op in haar koets tijdens de nationale huldebetoging aan koningin Wilhelmina, in reactie op de 'vergissing' van Troelstra. |
